88 Sianghleirun Dothlennak nih CNF hi a hrinmi a si. Ne Win cozah nih cabuai cungah ram buainak ser loin hriamnam in daihnak ser a timh. Meithal in mipi a kah hna, a thah hna. Thisen tampi a rak luang,Kawlram um, miphun vialte, lungfah, thinhun, thinphan le thlalau ceih lo ruangah CNF nih zaukphung ngah khawhnak dingah siseh,, mah ram teah mah tein uk khawhnak dingah siseh, mah le mah I vennak caah siseh, hriamnam tlaih hi an rak I thimmi a si. Ralkap cozah cu hriamnam in kan tuk lai i, kan tei lai ti si lo in kan ram le kan miphun vennak caah hriamnam an rak tlaihmi a si. Mah pin lei ah CNF nih an i ruahchanmi thil pakhat hmanh a um lo. Chinland ram uk duh ruangah a si lo, zaukphung le mah te uknak phung ngah khawh tiang lawng khi an I tinhmi a si. An I timhmi pahnih te kha an ngah khawh ahcun CNF hi um zong a herh ti lomi a si. Mah cu mipi nih kan theihthiam ding hna a si.
CNF nih Chin miphun caah anmah le an si khawh tawk in an I zuam ve ko nain, Chin miphun cu nan theih cio bantuk in kan fing le kan tlang, kan holh le kan nunning tete a dangmi nih I hmuh thiam lonak a um caah kan lungthin a rak kan thencheu ngai. Chin miphun zapite lungrualnak hmuh khawh cu a rak fawi lomi a si. Asinain CNF nih lungsau ngai in Chin miphun lungrualnak hi a zuam zungzal mi a si.
CNF nih Canada ram Ottawa khua ah 1998 kum ah khan Chin Seminar tuah ding in a rak tawlrel i, Chin forum zong rak dirh a si. Mah ahcun pumpak cio in rak sawm a si. Bu le Party in sawm an rak si lo. Mi hmuh ning ah a dawh lo sual lai tiah. Working groups phun 6 tiang rak ser a si. Working group 1nak nih ram uknak phunghram suainak kong tawlrel a si i, Pu Lian Uk le Dr. Vumson cu rian pek an rak si. Mah an riantuanmi thawng in Kachin, Karen, Mon le Rakhine te hna zong nih rak I cawn cio a si. Karen, le Kachin nih kum 40 renglo dohthlennak an tuah nain mah bantuk ramuknak phunghram hi an rak tuah lo. CNF nih dothlenak kum 20 a tuah hlan ah mah vialte a lim dih. Hmailei ah Ralkap cozah le tlang chungmitonnak a um ahcun Chin miphun cu uknak phunghram kuttliah ready tein kan ngei cang. Mah vialte cu CNF riantuannak thawng in a si.
Chin Forum cu, CNF nih duh poah in tuahmi a ttengnge pakhat sawsawh a si tiah CNF cu a phunphun in dohdalnak rak tuah than a si. Cucaah CNF nih pumpak si loin a bu in riantuanti nak zong ngeih ding in rak tawlrel than a si.
Kum 2000 lio ahkhan CNF Camp ah Seminar rak tuah than a si. Political Affairs Committee of Chinland (PACC) timi dirh a rak si. Mah ahcun Zomi National Congress, Chin National League for Democracy, Mara Peoples Party, Chin National Front le Civic Organization 20 reng lo nih Victoria Declaration an chuah. 21st Century ah Chin Miphun Lungrualnak Lung rak bunh a si. Cu hnu ah Camp Mt. Sainai ah First Chin National Conference tuah a si than i, Chin National Council timi ser than a si. Nihin ah cun, Chin Political Party pa 4 le Civic Organizations 20 reng lo cu, Chin National Council timi tang ah lungrual te in rian an tuan ti. Hi bantuk thil tha achuah khawhnak caah, lam a vat hmasatu hmawng a thiam hmasatu cu CNF thiam thiam an si ko. Mah kong hi Dr.Salai Ngun Cung Lian zong nih voi tamtuk a rak chim cangmi a si.
Victorian Declaration cu, CNF Headquarters in an chuah timi cu ralkap cozah nih fiang tein an theih. Cucaah Chin Miphun lungrualnak an ngei lai ti a phan tuk caah, India cozah sin ah CNF Camp Victorianna kah lo ah cun India ram i dohthlenhnak atuah mi pawl kan bawmh ve lai a ti. Cucaah Camp Victoria cu CNF nih rak chuah tak asi. CNF nih Chin Miphun lungrualnak aduh tuk i, a tuan tuk caah, Camp Victorian tiang an sunghnak a si. Cucaah CNF cu Chin mphun lungrualnak a hrawktu a si kan ti lengmang mi hi a palh cikcekmi a si.
Cucaah Chin miphun lungrualnak taktak kan duh ahcun CNF lawng si loin phu dang le bu dangdang zong in Chin miphun caah riantuan khawh a si. Pumpak zong in tuan khawh a si. CNLD, Zomi Congress Party, Mara Party, Chin National Council, ENC tibantuk zong in tuan khawh a si. Asiloah Bu dangdang zong dirh khaw a si. Asinain mah bantuk zong tuah taktak kan I tim fawn lo. CNF nih palhnak pakhat khat a tuah tikah zapi theih in tlangau cu kan thawng ngaingai. CNF nih harnak a ton tikah zeihmanh kan theih piak hna lo. CNF nih mu le mal, phung le phai he tha tein a hruaimi bu a si. Palhnak an tuahmi ah anmah tein dantatnak an ngei ve. Mah zong cu mipi nih kan teihpiak hna a herhmi a si.
Ka lawng in ram dawt cu a fawi te. Asinain tuahsernak in ram dawt hi a har deuhmi a si.
Chin Miphun caah nunnak a petu hna upatnak caah mah
Hi pa hi 2002, October thla lio ah zarh thum chung mi vialte leeng chuak ngam loin DC hrawng um mi hna a tuahtu DC sniper John Muhammad asi. Tuzaan Estern Time 9:00 p.m ah Greenville Conrectional Center, Virginia ah thah asi cang lai. Virginia ramkulh cozah upadi ningin thahning hi.......................................Mah kahin Relchap
US ralkap pakhat a si ve mi nih US ralkap lila a kah hna hi ralkap 13 an thi 30 hma an pu. Texas State chung um mi Fort Hood timi ralkap len ah a cang mi thil a si. Akap tu pa a nu le pa hi Jordan ram in a rak pem mi a si a min ah Nidal Malik Hasan timi a si. Iraq ram ah kal ding in nawl......Read Here
Battle Creek, Michigan khua i paam bawmhnak concert cu zarte ni ah khan lakeview high school ah 7:00 p.m in 9:00 p.m tiang tuah asi i tlamtling ten an lim. A zoh tu minung zali renglo, hngakchia le semno he u pa tar tiang in an hawng chuak i $9,000.00 dengmang hmuh chuah asi.
Khuami Tedim le u nau hna nih hla fung hnih an van sak lio ah mi pi cu khat thup in hall chung ah cun an hawng lut. Humhimnak caah palik pawl kan sawm mi hna nih a leeng he a chung he an kan um pi. Cu hnu ah local lei Tuanvo la tu Pu Cung Sang (Thlatlang khua Pu Khua Thawng mak pa) nih a herh mi zulh ding tete a van chim hnu ah Indiana lei i tlangtla tu Elaisa Vahnie nih hi concert tuahnak kawng tawmpal a van chim ta. Cu hnu ah concert taktak cu kan van thawk cawlh.
Salai Tawna an ti mi Dr. Za Tawn Eng nih siaki pakhat cu a van tum i, d:-: l,: d:-; l, aw hnih nih Hall khan pi cu a tlirh in a tlirh. Lam hla pi a hawng zuang i kan lu cung a hawng kan lonh mi van lawg aw bang tuk asi. A sam cu sui rawng a nei i hualgno puan ttial pi cu akehlei siang ah a bah i a vawrh lei khawl ah a tong. Mipi cu zei hme a tum hnga an ti i an ar ko. Mah a tum dih cun Lian Do te U nau hla kha a van sak than cun, ruah pi sur kuk kuk law ti mi nau awih hla pawl kha a van thawi thluah mah. Atum pah a sak pah lio ah alu athin pah i a suisam lem liang cen sau cu hnu lei ah atawlh i a cel lei sam pangngai cheukhat ahawng lang sual rup. Mi pi cu an ni i cu ah cun a suisam lem pi cu aphawih pah in stage hnu lei ah nih bu le kut veih bu in a lut Tawna cu diam. Salai Tawna hi ringawn khawvel ah kum 20 lenglo a cencilh cang mi kawl mi lak ah lai miphun min a rak that ter tu lai pasal tha asi. Ya khai Yu Mah tawng Tan neh, Eco Tu ti mi pawl kha a hla minthang an si. Kawlram actress Tin Tin Thun, Hlasa Aungnain te Salai Khin Maung Tanh te pawl hram awt pi tu a rak asi.
Kawlram kulh mithang Sung Tin Par cu kawrnak fingrilh le kekawr tawi el cen he a hawng tli thuah mah. Mipi cu Sung Tin Par, Sung Tin Par tiah an au thluah mah. Battle Creek musician pawl cu nikhat te lawng an cawn mi Rock & Roll hla pawl cu an van thuat hluahmah. Hla cu avan sak thluahmah i akar lak ah mipi he a hei chawnh pah. Ahla zawng mi pi a hei sak ter pa alam pah in keh lei vawr lei ah a tli. Asam sen nawn le kir nawn mi a van hei pah in Drumer hmai ah a dir i a tawtawk cu mi pi lei hawih in keh vawrh ah a van thui thluah mah. Cu cang ah cun amawng nawn mi lai tlang val hna cu stage hmai ah a hawng tli i pangpar bor tha tha a hei chanh. Sung Sung pangpar akeng cawk ti lo i ttuang ah avan chiah. Adang hla pa khat cu avan nawl than. "Lai mi ka si ka uang tuk nan i uang cuai maw" avan ti hna. Hla panga a sak hnu ah a hnu lei ah a kir i Hniang Hniang nih a van chawn.
"Nan dam maw kan ngai tuk hna" tiin hniang hniang nih a vawn awt. "Kan dam ko nan nangmah zuun in kan zaw e" tiah tang in avan au ve. Ahla duhdim tete a van sak thliah mah cun ah cun mipi a phursup mi cu ahawng dai rup. Dr. Ral Khar cu ahmai cem ah athu i alunghmui tuk ah mirhzuam pi an nu cu a hei zoh pah. Tlangval hna nih cun pangpar cu khat thup in a pek hoi i a kut khat nih a zo ti lo. Mipi lei in "na dawh tuk" avan ti i Hniang Hniang nih cun "hika lei style i hurk eih hi ka sia a rem set lo e" a hei ti pah. Saphaw kedan a bumh mi cu a khup tiang aphan i a angki phur he a tong lul lak. A el zim lei zabok kauh hrawng a lang. A tungtai a rem, a aw a thlum, a mui iang hlei cuai asi fawn, hmurka a thiam ttung i uar lo awk le thih pi lo awk a tha lo hrim cu ta. Cun hnu ah Solomon nih a van chawn.
Slomon cu Rock hlasa a asi. Falam mirum arak si mi Pu Ral Sailo tu pa a si. Anu tta a pu cu U Buta, Vawi Mawi lead guitarist, kha asi. Amit kuak velchum cu meicup purple rawng in a kulh. A hmur zawng cu rawng cu chak pin a thuh. A sam a kir i a hgawng tiang a phan. Leither angki nak le Jean kekawr tluan tet nawn in a van i hurh. A kedan he a milh tak. A hla music a van thawk hlan in nungak te te nih pangpar a van pek thuah mah. A Rock music a van thuat hluah mah i Solomon cu a van lam colh a lu chuk cho ah a van thin, a kut van ah a van zo, a hla beat ning in a kut cu a a thui. A cheu khat pangpar cu a kut a van vuak deuh ah a chwi viar. Hal pakhat asak lio ah cun ttuang ah bawk vaak in a vaak i a raaak pah a au pah. Mi pi nih zei dah cang hnga an ti an lau pah. Meicer kap tu nih Spot light in a kawl i a ceuh len nan a bawh caah a nganh. Tawmpal ah stage cung monitor song box phen te ah a van kawl khawh than. Solomoncu lai mi rock hlasa thiam pakhatnak ah rock a uar mi nih cun an chiah mi asi. Musician pawl cu tlawmpal lawng practice caan an nei nan ruahnak nak in an thiam tiah Singer pawl nih an ti. Sound system zawng a lung asi tuk sound Engineer pa kha rak kan bawm rih law kan duh ko an ti. Mai Sung Tin Par nih"Laimi phun dih lak hiban tuk in nan ttuan tti khawh caah kan ilawm tuk" tin puai a dih hnu ton nak ah a chim. Hniang Hniang nih "Ka ruah bel lo mi mah ban tuk in lai mi caah ka pumpek khawh mi hi ka lawm tuk" ati. Solomon nih "Kan nih cu music ralkap kan si " tin bia kan i ruah ah a ti. Pu Elaisa cu Indiana ah kir a tim i Sung Tin nih "Elaisa Tap hlah tap hlah a ti i "a hei pom ta hnu ah Elaisa cu hiing nawn ten muilak ah a kal i a lo riah mah.
Voi dang tawn bang in zing zing khat cu khua dei lai te ah ka minu le ka fapa tuah mi Japan sushi pawl kha dawr dangdang ah kuat ding in kaa thawh. Lam tonnak pakhat ah mei sen a si ca-ah ka hmai ah mawtaka pahnih an rak dir chung cang.
Kei zong ka mawtaka barik ka lamh zokzok tikah ka hmai nu ka pah dengmang. Cu ah cun ruah lo pi ah ka hmai dirmi mawtaka hnu lei kuang lengah aa thlai ko mi minung kut ka hmuh. Mawtaka mei in ka cerh i, ttha tein ka zoh tthan tikah minung kut taktak asi ca-ah ka lau ngaingai. A minung pum cu a chungah a um i, a keh lei kut kha a chin an khar mi nih a nenh chih ca-ah a leng ah a chuak i, aa thlai ko. Ttha tein ka zoh tikah ngakchia kum 12 le 15 kar hrawng asi lai. Mirang asi. A jacket angki ban a hlim caah a suimilam ttha tein hmuh khawh asi.
Mawtaka mawngtu ka vun ngiat tikah mi nak nu asi. Kum 30 le 40 kar asi lai. A mawtaka keh lei thlalang chung in ka vun bih tikah rengh nawn in a rak ka zoh ve kha ka hmuh. Ka mit cu a mawtaka hnu lei ah ka tthial hnu ah cu nu cu ka vun zoh tthan tikah fak deuh in a mit a vun ka rengh. “Mi that nu naa hliah te lai, “tiah ka lung thli in ka hro.
Hi kong hi cu palik chimh lo ah a ttha lai lo. Minak pawl hi an sual tuk tawn. Keimah hrimhrim te zan ttim ah pakhat pa nih pistol in a rak ka bawh i, Dr. Vumson inn pawngah damiah a rak ka ttaih. Tangka pek awk ka ngeih lo caah a pistol cun a ka kah. Khuazing Pathian nih aa rel lai lo, a ti caah a ka nganh. A rak ka nolh tthan nain a kuan a dih ca-ah thihnak in ka rak luat. Sertu Pathian a min thangtthat si zungzal koseh!
Hi bantuk a pipa mi bia hi palik chimh lo ah a ttha lai lo. Asinain keimah nih chimh ahcun ka buai tuk sual lai. An mah le an mah i chim ko hna seh, tiah ka hnu lei ah ka hei bih tikah mirang pa nih a rak ka zulh ko kha ka hmuh. Si bak seh. Mi that tu cu minak asi. A thah mi cu mirang asi. Mirang pa nih a hmuh ahcun a ing bal lai lo. Khi pa nih hmu seh law a mah nih tuaktan dih seh, tiah ka mawtaka cu lam kam ah a dir lai bantuk in ka tthial i, ka hnu lei mirang pa cu ka kenh.
Ka lungtthli cun; “Minak nu na mui te rup loin saram thinlung na ngei, cei ko”. Cu ti cun ka tuah mi a ttha ngai, ka thiam ngai, ti mi lung sinak he cun an hnu lei in ka zulh hna.
A rauh hlan ah mirang pa cu keh lei townhouse pawl umnak dum chungah a lut. Mi that nu hnu lei ah a zul mi cu abik in kei mah ka si tthan hoi. Ka vun naih deuh tlawmpal ah awrh lei lam tte ah a ka pial tak. Khua zong a hung dei deng cang. Khua dei hlan ah a tuah hnga ding vialte a tuah a hau lai va si kaw mi tam kalnak lam kaupi ah zeitin dah sau a kal ngam ti lai.
Ka thinlung cu biahalnak tampi he a vun i tuai tthan. Kha nu kha tlaih khawh colh a hau. Mirang pa nih khan kha nu mawtaka hnu lei i mithi kut kha a hmu lai maw, hmu lo. Hei hmu ko seh law, palik a chim hna lai maw? A chimh hna lo ahcun keimah cungah palik chimh ding ttuanvo a rak i khing tthan cang.
Hi kong hi cu a fiang tuk mi asi. Zan ttim ah minak nu nih mirang ngakchia pa kha a thah. A ruang cu theih khawh asi rih lo. Khua dei hlan ah khua leng kaa khatkhat ah a ruak kha va hlonh a timh. Mithi ruak kha rianrang tuk, hnawh tuk in a mawtaka hnu lei kuang chungah a khumh tikah a kut a khumh chih khawh lo a thei lo. Kha kha a van chiatnak cu asi i, kei nih ka hmuh. Cu nak fiang deuh mi thil a um kho ti lo. A fiang bak. Alak in mi fa va thah riangmang i, a thattu hmanh theih lo ahcun a thi mi caah a fak tuk. A tuah ngam ahcun ing ngam ve ko seh.
Asinain ka pawngkam ah palik zung umnak ka hngal lo. Cu pin ah palik zung ka kawl ahcun nihin kan sushi tuahmi vialte pakpalawng ah an i cang dih kho. Dawr dangdang ah kuat an herh. Cu lawng ah thaizing kiptuh rawl ei awk kan ngei lai.
Hi bantuk thil tthalo tuah mi hmuh ko nain palik sin ripawt tuah lo ahcun Pathian hna hmanh ka tla lai lo. Cu pin ah minak pawl an lawr chin lengmang sual lai.
Sushi ttuannak dawr uktu pa ka chimh lai i, a mah nih tuaktan te ko seh.
Dawr ka phak tikah dawr uktu a phan rih lo. Asi ahcun dawr upa asi ve mi mirang nu ka va chimh lai, ka ti tikah a dang minak pa pakhat he bia an i ruah len ko. Sau nawn ka hngah hna nain an ngol hlei lo. Cu lio ah cun palik thuam aa thuam mi mirang pa pakhat dawr chungah a rak luh ka hmuh.
Van tthat! Pathian khuakhan asi, tiin a sin ah ka va kal zokzok i, ka hmuh, ka ton mi a zapi kha cu palik pa cu ka va chimh.
Hi tluk a pipa mi, a biapi mi hi, palik pa nih cun kaa khat te lawng in;
“Phang hlah,” a ka ti men. Ka thin cu a tur in a tur. Ka lung thli cun hi bantuk palik thathu pa celngel he hin kan va tong, a mah zong hi that si ve seh law a ttha hnga, ka ti.
“Ziah palik na si lo maw, hi tluk a biapi mi zei ah na rel lo,” tiah ka hal tikah;
“Mi zawn na ruahnak, na siaherhnak na ka chimh mi cungah kaa lawm. Khuazei ram mi dah na si,” ti tu in ka ram le ka miphun tu kha a hlathlai.
“Barma mi ka si ko eh, cu cu a biapi lo eh,”tiah thin tawi nawn in ka leh.
Ka lungthli cun Bin laden te chung ah maw a ka rel hnga. Cu kong tham cu Texas lei Florida lei ah pei va hlat ding asi ko cu, tiah ka lung chung ah duak a hung chuak. Mi thatnu a luat cang lai hi ta, ti mi thinphannak nih a hun zulh colh tikah;
Vawlei pumpi dahra aa mer ti lo i hi tluk in ni thaizing ah thil a nuar hnga, a kal cang, a kal ko cang, timi lungdonghnak he ka lu cu a mah tein aa lei riahmah ko.
Cu ti um thiam lo, lung sivang in ka um mi kha palik pa nih a theih tikah a chim mi cu;
“Unau pa, puai caan asi eh, ka hmuh na timi bantuk kha, hika dawr hmanh ah hin a um men lai dah kaw!”
Aize!!! Cu tluk cun maw ka theihhngalh mi a va tlawm ve. Khuazei ram mi dah na si, a ka ti lioah voidang tawn bang in “Chin ka si, “ka ti lo kha cu Pathian khuakhan asi, tiah ka ningzahnak cu ka Pathian ka hei cheuh. Ka cal kaa bengh bu in;
“Asi ah cu ti mipi laulak in an kan tuah cu a ttha maw,”tiah ningzah pheng ah palik pa cu ka hal tthan.
Hi puai caan ah kha bantuk pawl kha zapi theih cia ah ruah asi,”tiah a vun ka leh tikah hluah vu kha hluah in ah chih len ko mi khi ka lo cang. Za seh! Ka hal chin lengmang lai, ka theihhngalh a tlawm tuknak a lang chin lengmang lai, ka ningzah a zual chin langmang lai. Za cang ko sawh seh!
Krisamat hi kumpi kum khat chungah Krifa mi caah asunglawi bikmi puai asi i, December thla ah tuah asi cu zapi theih asi ko. Cu hlan deuh November thla ah “Thanks giving” puai asi. Ngeihchiah chawva pekchanh caan, hlut caan asi. Cu hlan deuh ah “Halloween” puai a um rih. October thla thih zan-November thla aa thawk ni asi. Kan Lairam i, “Thlai thar, Tho le Krisamat puai hna he pehtonh in cattialtu pahnih thum nih an ttial cang ko rua. Ka rel manh rih hna lo. Ka ngaithiam rih kun uh.
Halloween, Thanksgiving le Christmas puai pathum hna hi caan caan khat chungah pehzulh tein tuah asi pinah a tuah tu cu Krifa asi mi an si tikah Krifa puai an si, tiah ruahpalh a fawi te. Halloween hi cu Krifa puai asi lo.
Halloween puai hi kan hnu lei kum 2000 hrawngah Great Britain, Ireland le France ram hna ah an rak tuah hmasa, ti asi. Cu puai tuahnak ah a hruaitu hna cu tlang bawi luala pawl, tlang bawi pawl an si, ti asi. An tuahnak sullam cu, cu zan ah vulei ah a rak kir mi mithi thlarau muthla pawl conglawmhnak, upatnak puai asi.
Hlan chan minung hna nih hin Halloween zan ah hin a thi mi thlarau an nung tthan i lei cungah an vak, tiah an zumh. Cu zan ah cun mithi thlarau lawng siloin hnam pawl zong an i nuamh zan, an puai asi ve. Cu hnam hna i an hriamnam cu hmunphiah asi, ti asi. Palak hi zan mui lak ah i khon i den lo in a zuan khawhnak zoh hin palak hi hnam aiawh asi, tiah an ruah. Cu bantuk cun chimbu, ca u(utlak) le chizawh nak zong an si cio hna ti asi fawn.
Irish tuanbia ah hin Jack timi pa a rak um i, khuachia a domi asi, an ti. A thih tikah vancung ah a kai kho lo. Tang ah a rak ttum tthan tikah khuachia nih an ttum ter duh lo ca-ah mei inn te aa van i, riakbu kawl ah a vak, ti asi. Cu a mei innte cu Jack O’lantern an ti i, puai tuahtu hna nih sunhsak ngai in an van ttheu.
Atu chan puai tuah tu hna nih a cung lei kan chim mi vialte muithlam a len khawh ding caah hin a phunphun in an i thuam an i ttamh i, mipi lak zongah an vak ve ko.
Hi puai tuah tu hna hi Krifa zong an si ve ko. Krifa an sinain hi tiin Halloween puai an tuah hi cu, hlan lio an pupa zumhnak kha an nunphung pakhat can ah an kilven mi asi, tiah ka ruah.
Nunphung cu miphun pakhat i a sinak hmelchunhnak (Identity) le himnak (Security) le a nunnak (Livelihood) asi. Vulei cung miphun vialte nih mah le nunphung an ingeih dih cio i cubantuk an nunphung vialte le an miphun he an pehtlaihternak nipical (Cultural Festival Day) zong an ingeih dih cio hna. Miphun pakhat asi mi nih an nunphung nisunglawi ni an hman tik ah an khuasak le an nunning (Civilization) he zohchih in chan he aa thlaak ning in kalpi khawh izuam lengmang asi i nunphung lak ah hman awk ah aa rem tilomi cu kaltaak in hmanawk ah ruahtharmi zong phung ah pomhlawm khawh izuam asi tawn. Nunphung cu biaknak he tthenawk attha lomi asi caah abik in zohchih aherhmi cu nunphung i kan hman mi phung le lam hna hi biaknak he an ikalh sual maw ti mi hi zohchih le hlathlai asi tawn. Nihin cu ramlengchuak Laimi lak ah America ram, Washington DC area khuasa Laihritlai hna nih THO timi min pu in avoikhatnak Nunphung nisunglawi kan hman ni asi. Laimi kan sinak identity vialte kan phozaar dih lai i, Laibia le Lai hla kan thiam mivialte kan sak dih lai i, Lailaam kan thiam mi vialte kan laam dih lai i Lai thuam tling he mual kan chuak dih lai. Lai rawl thawthaw kan idang lai i cuticun Cungzingnu le kan biak Pathian sin tiang in kan sining vialte kan langhter lai.
Nuphung cu kan identity asi kan ti bantuk in cu kan identity kan timi set zong cu zeidah asi ti hliah khawh zong ahau. Identity he pehltai in biahalnak hei um seh law kan ca kan holh le, kan phung le kan lam, kan thuam le kan thil, kan biaknak te hna khi chim luaimai ding an si ko hnga. Asinain fanau le tampi nih aleng i alang mi thuam le thil dah ti lo chung lei hmuhding mi identity an ngeih le ngeih lo hmanh an ithei ti lo. Cu bantuk cu nihin bantuk ni ah hin hliah ter an hau tawn. Phun kan ithawhmi te hna, Man kan imanh mi te hna, Arsa kan ithah mi te hna hi Lai miphun kan sinak identity akilveeng tu lawng te an rak si caah an sullam thuuk pi tiang theih khawh izuam kan hau hna.
Nuphung hi kan security asi kan ti khawh. Hlaan lio ah Lairam ah aho biacaih bawi an rak um lo. Asinain cuabantuk Court system hman lo te in khuatual ah nunsualnak le buaibainak rak um ai kon, nunphung nih thalo in ttuanvo arak laak khawh. Sathiluanh i remnak tuahphung kan rak ngeih mi te hna, bialamkal ithlah i biahri itirh le hmai itlam te hna, ithlathlauh le imuikhum ti in mualpho nak kan rak ihuhphenh ning tibantuk le phung le lam ning i remdaihnak kan rak tuahmi te hna hi tuchan fimnak nih a cawn leen awk tlaak an rak si.
Laiphung hi Phung ttha tuk arak si. Abik in Khrihfa biaknak i ai thleng cangmi Laimi caah Lainunphung hi arak ttha khun. Zeicaah tiah Isarael mi nih an phung le an lam ning i an rak tuahmi thil vialte nih Khrih nih Thiangthlarau in rian a ttuan dih te lai nak kong lawngte arak cawnpiak hna bantuk in Lainunphung vialte hi Biatak lei ah lam arak kan hruaitu lawng te an rak si. Sathi luanh in remnak kan rak tuahmi nih hawihlei in biathli akan chimh khawh. Bawile laam le sunparnak kan rak tuah i hmeinu hmeipa kan nun kan rawk hromhmi hna, tlaang kan rak zam mi te hna kha atu cu cheuhra cheukhat le Khrismas tibantuk in kan thlen cang hna i zeitluk in dah an hei tthat. Ttemhtung ti in Laipasal ruak kan rak ihumh mi, an ruak cung ah pasalttha hna nih min ichal in an rak laam mi te hna kha atu cu thlarau hla tthattha sak i ilengkhomhnak in kan thlen khawh cang. Mithi khua ah minih nisawh thlanglamh lai kan rak phaan tuk i a kumkum i thizuun kan rak ngaihmi kha, van hla tthatha isak in ruak cung in Bawipa athangtthat khomi kan si cang Haleluijah....!
Aciik paak in zoh hmanh usih. Arsa kan ithah tik ah nu lei nih a phun hawi kha asawm hna i arsa an ei tti tawn. Arsa eitti asimi nih mah minu achiatni atthatni kha an mithlirh zungzal cang i amenmai lo in apasal zong nih ama ngam in anehsawh ngam ti lo. Cubantuk in laimi vialte arsa eitti kan si dih tik ah Laimiphun cu ahofa nih dah anisawh ngam ti lai?
Nu nih pasal angeih tik ah phung kan ithawh i man kan imanh. Man hi atangka in atuak mi kan um i hihi palh ngaingai asi. Minu pakhat nih a man aco tu ding i official te i aa hammi hna nih cun an hruh lo ah cun vuleicung an nunchung cu mah minu kha an philh ti lo. Achiatni a tthatni ah mah rian ruah in an iruah dih cang. Cubantuk official dawtnak hri cu aman in khiahpiak phung asi bal lo. Amuisam langhnak ah tlawmtete ihauhmi khi asi. Cu caah Laimi asimi pohpoh nih man kan imanh mi hi kan social network caah sullam thuuk pi a ngei ti kan theih ahau.
Hlaan lio ah cun pasal ttha an thih tik ah an ruak ttemhtung an tuah hna i an rak vui hna. Arkhongmeidi an tonh hna i an ruak cung ah pasal hawi nih min ichal in mithi khuami pawl biahri an rak tirh tawn hna. "Na nunchung ah sunparnak na tlinh, aho van hai lo pasal na ral va chia hlah,mithi khua kutka tiang dawh na pasal hawi nih kan in thlah hih....!" ti khi asawhduhmi cu asi. Mah bantuk thil an tuahmi nih hin minung hawi anungrih mi hna kha raltthatnak thazaang tampi arak peek hna i ram le miphun le sifaak santlai lo caah tlawm a ngai kho le thazaang achuah kho mitampi arak chuapi ve tawn hna. Cu caah ttemhtung he ruak kan rak isuan mi zong hi asi awk hrimhrim arak si i chan lio thilsining le bianak ning in nunphung ttha tuk arak si. Cu caah kan ram caah nutling patling, nusal pasal an chuah khawhnak hnga ding ah ahlei in khuaruah ding tampi aum. Nunphung rian an si. Zei caah tia h nunphung ttha te i athei mi nih an miphun an zoh sawh bal lo. An biaknak zong zeirel lo in an um bal lo. An chungkhar zong daithlang in an um ter bal lo.
Nihin cu Laimi nih kan nunphung hmang in kan sining vialte kan hlam tthan ni asi. Mah bantuk nisunglawi hi kan ngeih hrimhrim aherhmi asi i ciammaam te i ulh zong aphu mi asi. Kan nunphung tha te i kan ihman khawh ahcun Pathian nih thluahchuah tampi peek ding a kan ngeih rih ko lai.
Lai Nunphung le Tthanchonak Aitonnak Equity Principle Mit In Cuanhnak By Salai C.Van Lian Cung
Kawl Cozahnak a Uknak Lamtluan ah tlaihtleng ah asermi “Think Globally, But Act Locally” hi D-era donnak,cohlannak ah atlamtlin lonak atam ngaingai. G-Age & D-Era hi Miphun kip nih duhdim in kan tinco nak ding’h “Think Globally, And Act Globally But With Strategies” ti’n a Handle nak ah “law” tharchuah le sersiam ahau.
D-Era Platform kainak ding’h mah le culture values cio kha G-Age nih aphorhmi kalning (ruahnak) he atlak in Innkaa hunpiak aherh. G-Age & D-Era Innka hunpiaknak ding’h “Ram le Miphun nih State values, Community Values and Social and Custom Values etc, kha chan he atlak ning in “Equity Principles and Norms” ah kalpi ahau. Kawlram nih “ Myanma Nii, Myanma Haan” ti’n state and nation values a control nak hi “ G-Age & D-Era Platform” ah cun Lawless State, Lawless Community bak asi. A Innpa le Chakthlang (Ram) hna he ihawikomhnak le irualrannak hi State Values atlaihnak nih Lam akhar piak. Chan he atlak lo mi “Law”, remhnak, sersiamnak, tbk a um lo nak cu hawi he irualran in “Custom Values” kalpinak a um kho lo.
Cozahpi ngai Upadii remhtthannak Statute in zohkhernak (Controlling Engine) a um lonak ram’h cun: Mi Lu-tlawm Miphun Phunglam duhpaoh in acawl. Abikin, Lai Matrimonial Culture (Dowry and related fees and burden of ceremony) zohtik’h Lawless Community kan sinak taktak alang. Lai Nunphung/Phunglam kan ti adik, ahman, asinain Miphun kip nih rak ingeih cio mi Nature asi. Miphun ruahnak kau deuh nih cun Upadii ser in Mizapi nih zual khawh lo, tuah khawh lo mi Nunphung, hi Equity & Justice Norm he ikalh lo in an Nungphung an sersiam. Asinain, Custom hi Ramkip le dinfelnak (Legal Concept) nih zeitindah acohlan ning le zulh ttha Custom ti’h atthen; Mizapi ca’h dinfelnak le rualran nak achuahpi tu Nunphung kha pawm asi. Lai Nunphung I-tthit umnak, Man le Mua Chaw lengluang hi ahlan Pi/Pu rate siloin, Kala-pauh-zee in kan dawi; Tidim nih an Pi/pu rate (ks 200/300) peng in an kal. Tamu Hlawh Hlang Ngaknu pawl, Kawl Cozah le India idawrnak Gate an on paoh le Facang man akai, Facang man akai paoh le an (Hlawhhlang) man akai bang; Lai Nu (Dowry) hi US $ atlak le attum ning in kal atim, thilman akai ve Nupi man akai ve.
Non-highly Prostitution ti’h Equity Norms cun ti khawh asi, chanthar ah Pa nih Puai tuah ti’h amer “ Va Rit Na Duh le Cepa Ithiam; Cepa Na Duh le Cepa Ithiam” ti ko Bias on Custom , aidang hlei lo. Dollars kan itlaih deuhdeuh, Ni Ee! Ttang Ee! tbk , an tho lulh cang. Ai-zuarmi (Forum thawng leng) ti’h hmuh ning, pomning ti’n aiding, zohchunh lei kan kalpi dih. E-ra Demerits ti le “Internal Inalienable Right” Nu nih an ngeih mi ti’n kan pom kho lo, Human Right nih kan duh hoi. “Right” ti ah ah kan Aukhuang Mino, external and internal right of Human, ti kan hngal ko nain, “Nu” right zawn ah Biaknak mit in a kan chilh . Kan Halkha i “Massage and Prostitute” an um lo, an rak kaiduh lo hmanh hi kan ram le Miphun ti’n LDCs ram social criterias ka zoh tawn lo. Ramkip Hawidawt ( UN, NGOs) sin’n D-era Platform an kan khinpiak ko “ Yangon and Mandalay” Pawpi chung ah arawndih cikcek. Laimi Lawless Community kan sinak bik amuru cu kan Lai Matrimonial Culture nih evidence apek bik ko.
Laimi nih “dinfelnak” kan Aupi ning, ka itleih ning le kan zulhning hi “natural Justice” in zoh tik’h;
a. bias on the subject-matter ( The Queen V Justice of Dea ( 1881,45,L.T 439)
b. pecuniary interest, and ( Lord Chancellor Vs. Tottenham – 1852,52,3 H.L.C 759)
c. personal bias ( R Vs Henden R.DC Exp Chorley (1933 , 2KB,696; Daw Lay and three others Vs. U Maung Gyi (1951 BLR (H.C) 34: U Htwe(a) AE Madari Vs. Financial Commissioner,)
Justice phun2; Justice According to Natural Law; Justice According to Law and Equity Principles, ah Lai mi kan Aukhuanpi mi hih Natural Justice deuh in kan kal. Justice According Law and Equity Principles hi kan Zatlang Nun ah kan dirpi awk a aherh tak tak. Kan dirpi khawh lo cun Bias on Custom kan Zatlang Nun ah a leng peng lai.Dinfelnak kan ti tik’h Natural Justice lawng si lo in Law and Equity Norms hi Ramkip le Mizapi nih Norm in an Social Custom values, tbk ah an lengter, an itlaih. Lai Lawless Community (Matrimonial Culture) ah kan sinak bik hi Justice According to Law And Equity Norms “ hi kan Nunphung le Zatlang Nun kan kilven tuknak ah a Sense kan kalpi kho lo; abikin Matrimonial Culture ah ‘Bias On Custom’ ti’n Virus bang avak cuahmah ko rih. “Justice should not only be done but should manifestly and undoubtedly be seen to be done” hi hi asi ko. Lai kan i-tthit umhnak PHunglam hi zoh sih law kan Zatlang Nun ah Dinfelnak a um le um lo hi hi“Phungbia” nih afianh bik ko. Bias on Custom hi Laimi nih Dinfelnak naidem tangah ka tthut ter aherh.
D=development
G=globalization
Pehtthanding: 1.Lai Women Inalienable Right (external and internal) and 2.Theory of Non-highly Prostitution
Mipi zapei bengh thawng ka theih tik paoh ah ka mithlam a cuang zung zal mi a um. 2007 September thla ah Kawlram a ken kip lo ah mipi hna le phungki hna nih duhnak langhternak kan rak tuah mi a si. Van ruah than ah hin ka hacang rial pah in ka mitthli a hai tawn. Hi September buainak hi mipi tampi nih fiang ngai in theih cio mi a si. A thawknak in a chung cawlcanghnak te te ka lung chung ah fidi bang a cuang than. Kawlram tuanbia le Chin miphun hna tuanbia ah ro a ling mi ni le thla a si. Philh khawh a si ti lai lo mi September thla a si. September buainak tiah van ruah tik paoh ah August thla thilman akainak kawng telh chih lo awk ttha a si lo. Ahram hram in ram a uk mi Kawlralkap hna kut tang ah Kawlram mipi vial te cu harsatnak aphun phun tuar peng a si. Cu tin harsat lak ah cun mipi caah thil rit chin chin ding mi thil avun tlung i, sifah cuahmah mi nunak in sifah chin chin mi dirhmun ah tlak cawlh a si. Mipi thin lung ah tuar khawh ding thil a si ti lo. Cu hlan zong ah cun mipi thinlung a kekkuainak caan a sau ko cang. Tlangcung miphun a si mi kan mah Chin miphun hna ca lebang ah cun tuar afak chin chin. Hi September buainak kawng hi mitampi nih theih deuh mi cu September 22 ni in 28 ni tiang thil cang a si. September thla hlan ah thilcang kawng hi mipi thawng tampi nih duhlonak anlanghter mi a dik mi le tuah awk a si mi thil a vun can ter tu ding caah a hrampi a si.
2007 September buainak aa thawk ning
September buainak tiah mi tam deuh nih theih a si ko nain 2007 kum January thla ni 11 ah Min Ko Naing le sianghngakchia upa cheukhat thawng inn in an vun chuah1 khawh in tlawmpal te te in ai thawk ti ding a si. An nih an chuah khawh in 2007 kum chung ah buainak aa thawk hmasa mi cu thilman tlak ding ah duhlonak lagnhternak a si i, Yangon khuachung Theingyi bazar pawng ah Htin Kyaw le a hawi nih hin February ni 22 ni ah an rak au hma sa.2 Mi cheukhat an tleihhna i cheukhat cu an zam. Thlakhat a rauh hnu ah Tinkangyun Bazar ah an au than i mitha lo nih an velh hna khawh in an tleih behhna. Mah hi khawh hin Htin Kyaw hi biatak tein an kawl. Htin Kyaw te an cawlcangh ning hi aa phun dang ngai mi cu politics kawng au lo in, “Thilman thumh ding” “Ei le din khawp te in i hmuh ding” ti le “Electric mei nikhat chung pek ding” ti hna hi arak si. Tinkangyun Bazar ah slogan an rak I tleih mi hna ah hin “Than Shwe a ngan dam ko seh” ti zong an tial chih. An nih cawlcanghnak hi 2007kum chung mipi cawlcanghnak ding ah a thanghphawh hmasa tu a si. Mitampi kan thin lung ah a um mi kha an vun chuahpi. Miza pi nih cun, slogan pakhat i tleih i au ding cu chim hlah lakphak din pah hmanh in politics kawng ceih ah cun “Ka tin cang lai” tiah i hrial tak asi. Htin Kyaw te minung pawl pakhat hnih an tleih mi hna an tleih ning kawng hi Yangon ah aazel ngai. Htin Kyaw te he a vuikhatnak ah sandah arak piah tti mi U Ong Than hi Thein Kyi Bazar hmai ah amah lawng in April 25 ni ah khan “mipi duhnak tak tak” ti micatlap a rak i ken i, a rak au lio ah an tleih chih.
August 15 ni ah hin September mipi buainak a chuahpi tu a zual bik mi a ruang a hung a um. Meihang mang ruahlo pi in akai. Desiel, 1500 -2500 a kai. deisel 1500- 3000 alet khat a kai.4 Kawlram ah a um mi Yangon telh chih in khua pi tampi ah dawr a tuah mi hna le fektari a ngei mi hna tampi nih meihang hman dih a si. A ruang cu kawlram chung ah kumdang nak in a let hnih in electric mei a chia. Yangon ah cun nikhat ah suimilam 7 lawng electric hman khawh a si. Cu tin a si tik ah meihang man ruah lo pi in a hung kai mi nih hin a hma sa bik ah sipuazi tama pawl tinlung a runh. Meihang man a kai mi he aa tlai cawlh mi cu Bus man a kai mi a si. Yangon khua ah hin uzanah in Tamuey tiang 50 pek tawn mi kha 150 pek a si. Yangon khuachung Sule tiang 50 lawng pek tawn mi kha 200 pek a si cang. Cun Tamuey in cun khuachung tiang 50 pek tawn mi kha 100 pek ding tiah Bus man cu a vun kai. Cu tin a man a kai tik ah thilman a kai mi a rannak in tawlral piak ding tiah 88nih an rak hal cang mi a si. Zalam kip ah, market kip ah, lakphak dawr kip le kuva dawr tiang inn bus man kai cu ceih a dai lo. Mi cheu nih cun fiang ngai in ralkap cozah cu thlachuah an pek hna. Taxi i cit zawng ah driver tam deuh nih “thluachuah peknak biafang dawh ....” ti achim mi hi an tam. Mah hi tin meihang man kai ruang ah hin mikip nun khuasak sifah a zual chin chin. Electric mei a that lo ruang hmanh ahhin mitampi cu lung dongh ngai a si lio ah meihang man a vun kai chinchap.
Yangon khua chung Bus man a kai le cang ka inn, trishaw a mawng pa zawng nih a man a kai ter cang. Cun inn kam market a zaur mi nu zawng nih ann thur ngapih man a kai ter ve cang. Electric um lo in rian aa tuan thiam lo mi dawr tam pi cu chun ah suimilam zeimaw zat cu an khar chung hna. Mei hang va cawk nak inn cun chitkhat khar chung kha i hlawk deuh dawh a si. Mipi tampi cu hacang rial cio a si. Khat lei ah aho hmanh nih 8888 lio thil cang mi kha a philh mi an um rih hna lo. Uknak nawl ngeih a uar tuk mi a hruh in aa hruh pi mi ralkap bawihna kawng cu fiang tein thieh a si. Mi cung ah zawnruahnak thlachiat ruatnak an ngeih lo ning thieh cio a si caah “chitkhat te rak kan zul ta rih” ti in van auh lai cu phan cio a si i, kaa i cip cio a si.
88 Sianghngakchia hna he zalam zawh
Augus ni 19- Zing ka suimilam 9 hrawng ah Shwegone dine in angki rang aa hruk mi minung 20 hrawng daite in lam an zawh. Luklak lo ah minung tam nawn nih zoh pah zulh pah in an vun kal cio. Shwegonedine Specialist Clinic a vun lawnh hrawng ah cun minung 400 hrawng an si cang. Hi lio ah hin catial tu hi Myenigone in a umnak Tamue lei a kal pah a si i, mipi lam zawh mi cu a hmuh le cang ka in Bus cung in a tum i leklak a zulh ve hna. Ruah ti ziam ziam in atla pah. Cheukhat cu nithawng an I chinh hna. Tamuay bazar vun phanh ah hin minung a zoh mi an tam tuk cang. An kut an beng hna i cu ti cun, mibu cu an tio dih than. Mah hi lam zawh lio ah hin acozah lei nih kham le hna hnawhnak pek ngai ngai mi um lo in hman lawng an thlak. August 21 - NLD upa hna pa hnih thum hi Bus i citnak phaisa kan ngei lo an ti i Tamuay in Shwegonedine lei ah ke in kal an i timh lio ah an buaihnawh hna. “Ke in kal duh hlah uh mawtaw in kan in phawrh hna lai” an ti hna. Tamuay lansung Shwe Baho Clinic pawng ah a si. Cu ni Zan tim ah Sianghngakchia upa 13 hna an tleih hna Minko naing zoang an tleih chih.5 Mah hi tin an tleihnak thawng pang hi sang kip ah aa zel cawlh. An computer le an handphone hmanh ngan lo in an lak dih ti asi. Siang hngakchia upa Hte Cuay hi an tleih manh deuh hlan ah a zam diam ti a si. August 22 ni ah cun Myenigone lansung DagonPlaza pawng kam ah minung cheu khat an i bu hna ti a si i, catial tu a riahnak hmuh he aa neihnak asi caah a va kal ve. Zing pakua hranwg ah a si i minung 30 hrawng an i bu manh i Hledan lei ah lam zawh a si. Luklak ah minung a za ah kan i chuah cawlh. Hledan vun phanh ah khin nungak pa hnih nih an au i an duh lonak kha an chim. Mipi vial te nih tha pek cio i lam zawh cio ding ah an sawm hna. Bia chim khawh paoh in kut zapei bengh leng mang a si i, zapei bengh thawng hi a tam chin thluah mah. Hledan vun lawngh ah khin cun, minung hi 200 reng lo pi kan si cang i cozah lei minung tiah ruah mi hna zawng an rak i cawh kalh pah cang. NLD upa hna an i tel ve i nu an tam ngai. Ni La Thein le Phyu Phy thein hna
nihbia an chim thluah mah. Hledan in Tamaing lei ah vun panh ziah mah a si i Parami point ah mitha lo nih lam an vun kham. A kum u pa ngai cang mi Naw Ong hlah cu an vun tleih cawlh. Cun pawng kam ah an banh kho mi paoh minung 7 hrawng an tleih chih. Mipi cu tio zawk zawk a si. An tleih mi hna hi 102 mawtaw cung ah an kai pi hna i Hmawbi lei ah an kal pi hna. Zan lei ah an thlah than hna ti asi.
Mah ni zanlei ah hin Canada ram in Maxime Bernier nih mah duhnak langhter in daite in zalam a zawh ko mi hna an tleih mi hna cu a mawh chiathna i, riang rang in an thlah hna ding ah bia a chim ti a si. August 23 ni ah hin lam zawh a um lai ti thawng pang ka theih caah Shwe gonedine ah hin ka va kal.
Lakphak dawr pakhat ah ka to. Shwe gonedine hi ka hawi pa John a umnak a si i ka phak leng mang nak hmun a si. Suimilam pa 9 hrawng ah 88 siang hngakchia hna cu an kut an i sih hna i lam an vun zawh tlawm pal ah minung 20 hrawng cu an velh pah hna i an tleih hna.6 Mawtaw cung ah dawh cah lo ngai in vawk tleih ar tleih in an tleih hna i mawtaw cung ah an khumh hna i an kal pi hna. Mah hi ni ahhin South Dagon zawng ah NLD upa hna hruainak in lam an rak zawh ti a si. Cun Mague division Yenan chong khua ah hin NLD nu upa pakhat nih a hruai hna i minung 60 hrawng nih lam an rak zawh ve ti an si. August 24 ni ah hin UN nih lam zawh ruang i an tleih mi vial te cu thlah hna ding in ralkap cozah cu afial hna. Ni 27 ni ah Pegu khua ah san dah an rak piah ve. August 28 ni ah sandah piah ding ah itel cio ding ti mi bia a vung leng ngai. Cu kawng he pehtlai in email ah ca pakhat hnih a rak lut. Chun hnu pakhat hrawng ah Hledah ah sadah piah a um ti asi i luk lak ah mitha lo nih an thio cawlh hna ti a si. Minung 8 an tleih hna. Nu raltha pakhat tiah mipi nih theih cio mi Su Su New cu mitha lo pawl nih tha lo in an tleih lio ah aiteng ti asi. Anih hi lung zawtnak angeimi a si ti asi. Sikhan ah an kal pi i a luat.
Phungki pawl sandah piah hram an thawk
Phungki pawl zong sandah an piah cang ti a si. Rakhine ram khuapi Sittwe ah phungki 200 hrawng nih lam an zawh ti a si. Mah hi ni hrawng ah hin Rangon zong ah Phungki pawl nih sandah an piah lai ti mi thawng pang a um pah. August 29 ni ah hin thil mak ngai mi pakhat a um. Kawlram a cozah nih an tuah mi internet website asi mi Bagan Net ah hin Jimy Care nih kawlram cozah kawng a chim mi le Aung San Sukyi thlah ding tiah a chim mi an vun telh chih. August ni 30 ni ah cun Rampumpi sandah piahnak committe nih ca an chuah mi hna internet ah aa zamh ngai. Ni 30 chun ah Shwedagon pagoda ah hin i tawn cio i sandah piah ding ti mi sawmnak ca hna ahung chuak. Zan lei sang ah cu ka hmun ah kan va kal nain, ralkap le mithalo hna tlawmpal lawng an rak um.
Yangon ah a um mi phungki pawl cu ralkap nih ralrainnak an pek hna.
September ni 3 ah hin ralkap cozah phung hram Roapmap cu kan lim cang tiah thawng an thanh. Rakhine ram ah hin tlang val pahnih lawng in anduhlonak ca sign board in an i tleih i lam an zawh i tlawm pal ah an tleih hna ti a si. Septermber ni 4 ni ah cun Rakhine ram tho tho Taung kuk khua ah phung ki le mibu athawng in sandah an piah ti a si. Sptember 5 ni ah hin Bokalay khua ah sandah an piah. Pakhukku khua ah phung ki 500 hrawng sandah an piah. Mah hi Pakhukku khua san dah piah hi September buainak caah abiapi ngai mi thilcang pakhat a si. Sandah a piah mi phungki hna cu ralkap nih meithla in an chuah hnawh hna, lam an kham hna i an vuak hna. An zamnak ah an dawi hna i zun put chung tiang ah an luh hnawh hna i an velh hna ti asi. Phungki pakhat an tleih I electric tung ah an hren. Cun, mitha lo an hlan mi pa pakhat nih thingtan in a tuk ti a si. Meithal zawng an puah ti a si. Cun phungki an tleih mi hna hi an phungki thuam cu an phawih ter hna i minung sawh sawh angki an hruk ter hna hnu ah lockup ah an chiah hna ti a si. Mah hi tin an tuah to mi nih hin Kawlram chung phungki vial te an thinlung arunh ngai dih hna. Mah caah cun, phungki pawl nih, “Ralkap cozah nih kan palh ko ti in ngeih thiam rak kan hal hna seh” tiah an chim. September ni 7 ah hin Pekhuku khua i a um mi phung ki in cu an hrawh piak hna. September ni14 zan thawk in Yangon khua zawng ah security fak deuh ngai in an lak. Zan 10 hnu paoh ah lan sung kip ah sentari an cawng. Taxi paoh paoh an kham i, an min an kalnak ding an hal hna.
Yangon khuapi ah Phungki pawl lam zawh an i thawk
September 18 ni ah hin Yangon ah phungki pawl lam an zawh 500 hrawng an si, Sittwe ah 300, Pegu ah 700 hrawng cun Kyaukpadong ah 100 hrawng cun Aunglan ah 90 hrawng tin phungki pawl cu lam an rak zawh cio hna. Yangon ah cun, Shwedagon pura ni chuah lei in an i thawk i phungki aalan cu hmaicem a kal mi nih aa tleih i lam an zawh mi asi. Mah hi ni ah hin Yangon ah cun ruah a sur pah rih. Sittwe khua ah cun ralkap nih an thio zawk zawk hna ti a si. Cutin phungki thio ding ah cun ralkap nih hin mithtlitak bomb an hman. Mah hi ni i a zan ah thawngpang a leng mi cu, phungki pawl kap ah ralkap mitha lo pawl nih an zulh hna ti mi bia a si. Cu bia ruang ah cun phungki pawng ah lam a kal mi pawl hna cheukhat i an mah le an mah an rak i phuhrung ngai. September 19 ni hi ruah lo piin Phungki pawl cu Tamuay Bazar lei kap in YuzanahPlaza lei panh diah mah in an ra. Minung a thawng in an rak zulh cang hna. Ruah hmai cu a tla pah peng rih. Catialtu zawng rua lukhuh aa lak zau ve i phungki cu a zulh cawlh ve hna. Daidep te in kal a si. Mingalar bazar hmaiah phungki athawng in a si mi hna cu an dir hna i thlacamnak bia an chim. Micheukhat cu bicycle in a zulh na a ke in a kal na an si. Micheu nih phungki pawl cu tikik an rak pek hna. Phungki 700 hrawng in an ithawk i phungki tlawm te te in an I chap i athawng reng lo ah aa chuah. Cun, Yangon khuachug sule lei ah kan kal hna i sule vun phanh ah khin cun phungki he minung thawng 5 hrawng cu kan si. Sule pura ah phungki cheukhat an kai I thlacamnak an ngeih khawh in thawng thanhnak an ngei chih. Cu cu September 23, 24, 25 ni tiang sandah piah zulh peng ding ti a si. Phungki pawl nih an thlacamnak hna cu “Nichuah, nitlak, chaklei, thlanglei a um mi thlinung vial te dam te, daite le him te in um ko hna seh” ti a si. Cun mi thinlung a runh ngai mi biazai pakhat an chim mi a um rih.
_ Minung cio cio i hremnak um hlah seh
_ Minung cio cio i thahnak um hlah seh
_ Dawtnak thazang nih vawlei cu tei seh law, deihnak tlung ko seh
ti in chim a si.
Mah hi ni ah hin, thilman thumh ding le ramkhelrian kawng ah thawng atla mi hna luatnak hmuh ding timi kawng zei hmanh au chihmi a um rih lo. Kawlram chung mipi vial te cu daite in an um thiam cio ti hna lo. An thinlung ah aa uam tuk cang mi an inn tuarnak hna kha langhter an duh cio nak a sau tuk cang. A ho fial lo tein, ralkap uknak a thatlo ning kha zalam zawh in langhter an duh cio. Ruah surlak ah heh tiah mibu nih zulh peng a si. Phungki pawl cu tin lam a zawh mi cu siang inn a kai lio mi siang hngak chia nu te hna nih kutka ah an rak mang i an kut an i sih i phungki cu an rak biak hna. Cun micheu cu lamkam ah an kedenh an i phawih i an mithli he arak bia na zawng an rak um ve.
Aung San Sukyi mithli
September 22 ni ah hin, Myenigone inn chun hnu similam pahnih le cheu hrawng ah, phungki thawngkhat hrawng7 cu ruah a sur cuah mah ko nain, lam an vun zawh thluah mah. Luklak lo ah minung athawng deng ve nih kan zulh cawlh hna. Hledan unction khin YangonUniversity kutka hmai lei ah kal a si i, cu ka ah cun Phungki pawl cu an dir i minute 10 hrawng thlacamnak an ngei. Cun, US embassy athar an saknak Tekato Yeiktar Lan lei ah kal asi than i, US embassy hmai ah cun minute 10 hrawng dir i thlacam a si than. Thlacam khawh in Aung San Su Gyi inn hmai lei ah kan kal hna. Palek bawi pa 2 le hnu zul pa 5 hrawng nih lam an rak kham. Phungki upa pawl nih an nawl hna i an len chih. Phungki 700 hrawng an lenh khawh ah hin, micheu cu hnu lei ah an i mer i an tli hna. Kabar Aye lam lei in palek le ralkap tank pakhat he an ra ti asi. Sinain, hmai lei ah a um mi pawl cu kan kir lo. Cu ti cun, Aung San Sukyi inn hmai ah kan dir than i thla kan cam hna. Kan pi cu ahung chuak i atap. Ruah ti he amit thli he a biang no cung ah aluang. Angki a eng mi aa hruk i, a kut aa sih i phungki pawl cu upat a pek ve hna. A mithli tlak a hmu mi mipi hna cu kan thinlung akek kuai ve i, a mitthli tla mi zawng an um len hna. Mah hi lio ah hin, sianghngakchia upa cheukhat nih “Aung San Su Kyi...Kyan Mar Bar Se..” ti mi a vun au. “Aung San Sukyi” a vun ti ah “Kyanmar Bar Se...Chan Tar Bar Se” tiah mipi tampi nih kan leh rulh ve. Palik le ralkap pawl cu kan pawng ah an i zel ko hna. Meithal tha tha he an um. Nain, tleih le khih aum bak rih lo. Ruah a sur peng rih ko i, cu ti cun Shwegonedine in Sule lei tiang Kabaraye payar lam zawh in a si i, Sule ah in kan tio cio hna.8 Sept 22 ni ah hin Phungki 1700 hrawng mandalay Masoyieng in phungki siang inn in an i thawh ve ti asi. Mah hi ni ah hin, Mandalay lawng si lo in Kawlram khua dang dang kip zawng ah Phungki le minung tampi lam an zawh cio ve hna.
Minung thawng tampi in
zalam zawhnak
September 23, 24, 25 ni hna ah hin, Yangon khua chung le Kawlram hmun kenkip ah minung a thawngza le phungki pawl zalam an zawh ni a si. Kawlram um minung vial te nih democracy kan duhnak, retheih le sifah kan celh lo ning le Ralkap uknak kan duhlo ning kha zalam zawh le slogan au bu in langhter lio caan a si. Cheukhat nih cun 8888 lio a lo an ti. September 24 ni thilsicanning hna cu catialtu email arak kuat mi atang lei bang in zoh than khawh a si.
“Ni hin September 24, 2007, ah Ragoon khuapi ah phungki le miphi ting khat in ting hnih karlak nih
duhlonak an langhter. Chun suimilam 12:00 ah Myenigone le Shwegonedine karlak NLD zung hmai in
van i thawk a si. Mipi hi phungki nak tamdeuh an si. Phungki pawl cu, panga panga in an kal. Mipi nih an
keh vawrh ah, an kut ai sih bu in a zul mi an um. Cun keh he vawrh he tiin mipi tam pinih zulh a si. Zei
maw caan te te ah, "Doh ayi....Doh ayi........" ti zawng in an au pah thluah mah ko hna. Cun mipi tam deuh
nih lamkam in an kut an bengh thluah mah. Ni hin cu nidang he lo lo in, hman thlak thluah mah khawh a
si. Video camera zawng thlak thluah mah a si ko. Phunki pawl cu daiziar in an kal lo, an ka in thlacamnak
an chim thluah mah cun, "mi ciocio i hremnak, umhlah seh," tizawng in an au. Myenigone in,
Kyihmyindine lei cun, Bayihnaung lam tluang pi van zulh thluah mah a si i, Hledan phak lai, hlan lio,
Awaypay thing in hledan lei ah kai a si. Hledan van phanh ah hin, mipi hi an tam deuh chin chin. Lam
hmanh ttha tthi ai kal thiam lo. Hledan in, kan Pi inn lei i mer dawh kan lawh ter ngai nain. Pyay lam pi in
kai thluah mah than asi. Mawtaw zawng an diar dih. Hledan van lawnh khin, "Reduce all prices" ti mi le "
National Reconciliation" ti mi ca tar mi an van put chih rih. Nu phungki zawng an van i tel. Lamkam in, ti
a pe mi an um leng mang hna. Pyay lam tluan pi cun, chak lei ah kai thluah mah a si i, Junction 8 phak lai
ralkap sakhan kutka hmai ah tlam pal i dinh a si. Cun, 8 mile in cun, Kabar Aye lam tlaun pi lei ah i mer
than asi. Mah ah cun, ruah a van sur ngai. 8 mile phak hlan khin, hnu lei hei zoh ah, mit adongh tiang mipi
le phung ki an khat ko. Bus cung aummi mipi zawng an um sawh lo, an kut an beng, an kut an zo i, tha an
van pek ve hna. Kabar Aye Pagoda phanh cun, pura cung ah kai asi i, mah ka cun, mipi tam pi cu kir a si.
Kir lei ah, phungki zakhat hrawng bukhat in a rat thluah mah khi hmuh asi rih. Cun, Kan Pi inn lei kal nak
lam ka ah, Palik pawl tam nawn, nih sentari an cawngh cun, mei that maw taw zawng pa khat hnih a dir
rih. Ni hin, cawlcanghnak, ka thieh tawk, kei mah pumpak in ka hmuhtawk ka van thanh a si. Hi
cawlcanghnak hi Kawlmipi ca lawng ah a si lai lo, cun Budhist pawl ca lawng zawng ah a si lo ti hi, a
hmun le hma aah a hmu mi ai tel mi dihlak nan hal hna ah cun, an nin chimh dih ko hna lai tiah ka ruah.
Democracy ram tak van si sehlaw, Budhist ram tiah, biaknak pakhat lawng in, ser khawh phung a um lai
loh tiah kei mah ka hmuhning ka van chap.”9
Mah hi ni ah hin KalayUniversity ah Chin sianghleirun sianghngakchia pawl zawng heh tiah phungki he an duhlonak an rak langhter ve.10 Zalam an rak zawh i daiziar in an rak um lo. Miphun caah tuanvo nganpi an liang cung ah ahung tla mi kha hrial lo in, an nunnak thap bak in an tuan vo cu an tuan. September 25 ni hi aro pui ngai ngai mi ni a si. Mah hi ni ah hin, Chin mino pawl, University sianghngakchia pawl le NLD upa hna he Yangon NLD zung hmai ah i hngah hmasa a si i, mah khawh cun khuachung lei ah lenh a si. Mah hi kawng hi catialtu nih mah hi ni atawn mi email a kuat mi ah fiang in a lang.
“Tu Chun, September 25, 2007, Rangoon thawng pang cu a tawinak in ka van ttial than lai.(Chinland Guardian ah tam
ngai nan rel cang men lai)Chun suimilam pakhat hrawng in Shwedagon Pura nichuah lei kutka in phungki le mipi cu kan i
thawh. Nihin cu, Laimino cheukhat kan i tawng hna i, kan kal tti hna. Kan i tawnnak ah hin, Zomi National Congress hotu
Pu Cin Siang Thang le a hawi le zawng an ra ve. .......Lam tlawm pal kan kal ah, Phungki cheukhat cu keden an i denh lo
caah, an ke aa khawng mi le a durh mi an um len. Sianghngakchia upa pawl cheukhat nih phungki pawl cu an thlawp bul hna....... Thinphannak a um mi a ruang cu, tuzing ah khan Kawl cozah chuah mi News paper in siseh, FM radio in
siseh, .....a tu lio cawlcanghnak a tuah mi hna, phungki pawl he ai tel mi paoh, upadi ning in, a zizut ding ti a si. Mah cu nih cun, mipi cheukhat thin a runh ter chin. I A zual hmanh kan zual chin chin rua ka ti...Sule Pura kan van phanh khin, kan i din i, phungki upa pahnih nih biachimnak an ngei. Tlawm pal ah cun, NLD aalan an van tlih pi thluah mah ah khin, mipi kut bengh thawng cu, meithal kuan rual thawng bang a thang ko. NLD upa pakhat le sianghngakchia upa pakhat nih biachim nak an ngei. NLD upa nih a chim mi cu kan theih khawh tawk in......."Thla ni 27 ni ah, biaruah ceihhmainak na kan tuah piak lai, na kan tuah piak lo ah cun, hinak kan zual chin lai" a ti..Cun, SIanghngakchia upa nih..."Sianghngakchia hi kawlram taun bia sersiamnak ah ttuan vo a la peng ve mi kan si i, kan ttang chin hna lai....." a ti. Mah khawh cun, Mahahbandohlah Road in Thein Phyu Road ah cun, Thein Phyo Roadkan kal lio i mipi kan tam ning hi rel cawk a si ti lo. Ruahdomh in, ting hnih cu kan reng lai lo dah ka ti. Thein Phyo Road in Mingalar Market lei ah kan kai i, cun, Kandawgyi lei ah kai than a si. Mah ka ah cun, zanlei suimilam pali, a si cang caah, kan mak. A kal mi cu, Shwedagon lei ah an kal.”11
Pu Cin Siang Thang hi athaizing khua dei maw dei lo tiah a in ah an luh hnawh i an tleih. Cum pu
Thang Kho Thang zawng an tleih chih cawlh ve. September 26 ni hi Kawlralkap nih mipi le phungki cu meithal in an kah hna caah minung nunnak tiang a liam i, micheu hma an pu hna. Mah hi ni kan tawn mi thil hna kawng hi catialtu nih Laiforum ah a rak kuat mi chung ah
6
fiang te in rel khawh a si. Mah hi ni ah hin, phungki pawl cu Shwedegon pura campus chung ah an thah hna caah,
mipi thing lung a runh tuk hring hran i, mah hi ni hi, “Bloody Holidy” Tue Sun Taw Upoh Neh tiah an auh.
“Hawile kawm U le nau hna, Nihin, September 26, 2007 Wednesday, Chun, 12 ah shwedagon nichuah lei
kutka ah ka phanh bak hin, palik pawl mawtaw an tum bak a si. A rau lo, "Phung Phung Pung !! tiah tanbo
in cheik thawng kan theih thluah mah, mi pi ka van keu hna i ka van bih, mipi cheu khat cu, hnu ah an
zam. Mipi he phung ki he mawtaw chung ah heh tiah an khumh hna, cun phung ki pa hmaikal aalan atlai
mi pa cu, teng lak an cheih. Cun, mawtaw ah an khumh beh. Culio ah cun, Pura cung ah mipi le phungki
cei an um rih. kut ka an khar khumh hna. A tu ca ka ttial lio tiang hi an thlah rih hna lo. Tlawm pal cu kan
van dai, sianghngak chia cheu khat cu an hmai a phin bu in hnu ah an van kir. NLD upa pakhat an van i
hruai chih. Nu ho cheu khat cu an tap. 'Kan Pathian, an kan vuak piak an ti" An lung a suk tuk. Kan dai lai
lo an ti len. Tlawmpal kan daideuh ah US embassy mawtaw a nak mi pakhat a van ra i, mipi nih kan kenh
cawlh hna. A tu nai an velhnak hmuh lei ah an kal. Mah ka ah cun, mittha lo pawl le, palik pawl nih, mah
mawtaw cu, heh tiah, an tuk,,,"Phung Phung!! tiah. Tlawm pal ah, bomh an van puah, bawm an puah lio ah
hin, mei thal automatic thawng ka theih chih. Mipi cu meithal in an kan kap lem lo.Bawm an puah mi cu,
mei khu chuak thluah mah. Mei khu lak ah cun, palek ni a rannak in, thirhrihling an zam i, lam an kham
cawlh. Kan mit thli a tla thluah mah, kan hmai hi a thek thluah mah, a che ne ai rel cem lo caah, a dang lei
ah mipi cu kan i phet diam. Mah khawh cun, ALone lei ah, under gyimintaine Road in phungki le mipi
thawng hra hrawng kan kal rih. Kan hnu ah hin, ralkap sawmthum nih maw taw in a akan zulh, Kan dir ah
cun, mawtaw in an ttum ve i an dir ve. Meithal le, tanbo an i ken. A tu ka ttial lio ah hin, mipi le phungki
cu, Sule ah an phan cang lai. Kei a tu ka ttial khawh hin, ka zulh cawlh rih hna lai. Tlawm pal ah internet
an phih sual ai lai tiah, ka phak nak cyber cafe in ka rak ttial. Sule thawng pang cu, an ka chimh chin nak
ah, minung tlawm pal an hliam hna ti a si. Ralkap mawtaw pahra hrawng a um ti a si. Phungki pawl cu ral
ttha tak in hmai ah an kal thluah mah rih ko. Rangooh ahcun, zan 9:00 pm hnu zing 5:00 am tiang aleng
chuah bak lo ding ati a si. Cun mi pi panganak tam na kal lai lo ti asi. Cun, mi buaibai ding ah fawrhnak
nan tuah lailo ti a si. U padi thar an ser i, mah nawl a buar mi hna cu, act 144 in azizut a si lai ti a si. Cun,
mah nawlbia cu ni sawmruk chung caah an chuah mi asi.”
Mah hi ni ah hin Chin mino hna zawng tam nawm te an duhlonak an rak langhter ve hna. Mino tampi
le nungak, upa hna cu ni 25 zan 26 le 27-28 ni hna ah hin an inn ah siseh, Phungki pawl cu phungki
saing inn ah siseh zantim ah an luh hnawh hna i ttha lo te in an tleih han caah, thawng innn chung ah an
chiah mi hna hi minung a thawng thawng in an si hna i, micheu cu bia an halnak hna ah an thi beh ti
asi. Mi tampi cu phaisa ting 4 -5 in an chung le nih an tlenh zawk zawk hna i, tlenh khawh lo mi cu
thawng inn lian mi ah an kuat hna ti a si. Pinhiero nih cun minung 31 an thi i 4000 an tleih hna a ti. Un
nih hi kawng report apeknak ah minung 4000 hrawng an tleih hna ti in a chim.12Cu zalam zawhnak ah
aa tel ve mi Palek nih a hmai phing viar in an rak tuk mi nih Laiforum ah hi tihin a rak tial;
“Dear Lai Forum Careltu Hna, Ni hin, September 26, Rangoon ah a cangmi thil cu ka hawipa Peter Biak
Lian Sang a si ah, Internet news chung zong in nan rak rel cio cang hna lai.Ni zaan zong, muilai ah ka tin i
ka ba tuk ve. Cu caah ca ka van tial manh ti lo. Nizan thawngpang cu a hnu ah document caah ka van peh
mi a um te lai i, a huammi nih rak rel te uh! Tuchun ah kan mah lei group phanhnak hmunhma hna ah a
cangmi tlawmpal ka van tial ve. Zing ka 11:30 ah Shwedagon pura ah palik pawlnih phungki 50 renglo le
mipi 40 hrawng an vuak pin hna hleiah an thleih hna. Cun mawtaw pali in an kalpi hna ti a si. Pura kutka
zong an ong ngam tilo i, group a dang dang in i ton a hauh caah, chun 12 hrawng ah program dang an suai
i, group hmun thum hrawng in phungki nih an then. Kei cu, phungki 70,000 hrawng ai telmi, nizan ka
zulh thingmi hna group cheu ka zul ve hna..... Cunak cun, phunki pawl zong an umnak tiang ka thlah kho
ti hna lo. Ka hawi le an tleihmi hna kong ka ruah ah, ka thin a fak tuk! Mino kan au mi pakhat cu, "
Bokyok Aung San cawnpiakmi raltukthiamnak hi, phungki, mipi thahnak caah a si lo," ti hi a si.....”13
September 27 ni ah hin Japan hmanthla tupa Kenji Nagai timi meithal in a thih tiang hmuah chih in an kah i mah hi ni ah hin, minung tampi antleih hlei ah minung theihkhawh mi 9 an thi.14 Mah ni hi chun he zan he ralkap cu Yangon khuachung ah an vak i, uico hmanh a leng ah a chuak ngam lo. Mah hi ni Septermber 27, 2007 ni ah hin thil acang mi hi tih a nung ngai te. Mi thinlung a runh tuk. Minung thinglung akeng lomi Kawlral kap hna cu hriamnam lo in cutin thla a cam i lam a zawh mi hna cu, ralbang le saram kah bang an kah ko hna i, an ruak cu lam kam ah hlawmtu an thaisung hno nu sin hmanh ah tian bia phai ta manh ti lo in ram le miphun caah, democracy le minung nuhrin covo caah, an nunnak sung cu an pek. Ni 26 hnu ah hin, zalam zawh mi mipi le sianghngakchia, phungki hna hi hruaitu tak tak um tuk ti lo in, mah le siaremnak cio in Yangon khua chung ah adang dang cio in rak vah cio a si. Cu lio ah Yangon khualai ah thil a cang mi cu ti hin kan hmuh kawh;
“Dear Careltu Hna, Nihin cu, chunhnu nazi pa 2 pm a tlinlai teah, ralkap pawl mawtaw pa hra hrawng an
ra i, Sule Pagoda lam le Anawratha lam ai tonnak ah sandah a piahmi mipi 80,000 hrawng le phungki 20
tluk cu, an kan zuan hnawh hna i, meithal he tanbo he an kan tuk. Mityi bung an khaui colh. Ramdang
hman thlatu pa pakhat cu, lam cung ah a ruak in ai khang ko. Tlawm pal ah ralkap pawlnih an fim. A thi
ko lai ti ka zumh. Cun, sianghnakchia pakhat a tang ah thilak in an kah. Mitam pi an kan vuak. Kei zong
ralkap pahnih nih an ka tleih i, ka mitlang tang ah an fung in an ka tuk i, ka lung a mit. Van that ah, ka
hawi le nih lung in an van cheh hna i, an i kham kar ah ka zam manh. Minung tampi an tleih hna.Tlawmpal
ah mawtaw local bus No. 105 pa li an ra i, minung 100 reng lo an kal pi hna. Phungki pa thum thrawng
lawng ka hmuh hna. Pi tar pa khat ai tel. Mawtaw hmanh a kai kho loh. An cawi chom. Tleihmi ah nunau
deuh thiamthiam a tam u an si hoi.”15
September 28 ni ah hin cun, chun hnu suimilam 1 hrawng ah hin Sule ah minung mah rat in rat cio a si i. Ralkap le palek hi a ken kip lo ah lam an kham dih i, lam kam a kal sawh sawh mi zawng an tleih duh mi paoh tlieh thluah mah a si. Phungki mui hmuh tuk a si ti lo. Mipi lawng te hruaitu ngei lo in i pung lulh asi. Pansodan junction pa hnih, Anawratha lan le Sule payalan juntion pahnih, hna ah hin minung cu i bu lulh a si i, phung ki pakhat hnih an rak chuak kho. Mipi lak ah hin cheukhat cu zuri aukhuang zawng an rak um len ve. Mipi nih kut bengh thluah mah i..eee.. tiah vun au khi a tam. Cun, Kabarmagye zawng sak pah a si. cu hlei ah phungki pawl nih rak au pi mi slogan cheukhat hna au chih a si. Mibu lak ah cun, hruaitu ngai tak tak si lo nain, sianghngakchia upa cheukhat an um. Cu hna nih cun mibu cu asi khawh chung in aning cang te in um khawh ding ah an tawlrel hna. Chun hnu khawh hin, ralkap nih loudspeaker in “nan inn cio ah tiin dih uh” tiah an vun au. Mipi cu zei poi lo in um a si. Tlawmpal ah ralkap nih mipi cu an vun nam hna. Kap hnih ceh in mipi cu an vun ceh hna i, an tleih khawh mi paoh cu mawtaw chung ah khumh thluah mah a si.
Zanlei 2 hrawng ah cun, meithal thawng pang hi kan theih pah thluah mah. Cun, Tamwe lei ah hin, siang hngakchia pawl mino te te cu zan lei sang 4 hrawng ah ralkap nih an rak kah hna i minung cheukhat an thi. Tamuew High School no. 4 pawng ah a si. Mah hi ni zanlei ah hin Ralkap cozah nih Kawlram chung vial te internet an phih dih cikcek. Cu caah cun, vawlei cung media ah hmanthlak le video clip hna a pha kho mi a tlawm ngai te. Cheukhat minthang ngai mi News hna hmanh nih an tial awk ding thil a um tuk ti lo. Chin nutung Khrihfa pawl zawng Hakha khua pi ah thlacamnak an ngei, kawlram a that ding ah le aa thlennak ding ah Pathian sin ah thlaza camnak in an rak tang ve.September 29 ni ah hin, minung an tlawm chin thluah mah hna, zei ca tiah cun, minung an zumh tuk lo mi paoh paoh kha zan ah heh tiah an inn ah an luh hnawh hna i an tlieh hna. Ni 29 ni ah hin Ibrahim Kambari arat ding asi caah ralkap cu Rangoon khua chung ah a lethnih in an um. An hran ning azual chin chin. Kambari cu arak phan nain, mipi abu in lamzawhnak le ibutnak cu hmun khat hnih tak tak lawng ah Sianghngakchia pawl hruainak in a um.16
Cu ticun, Kawlram pi aa thleng cang hnga maw tiah i ruah cuah mah lio mi September buainak cu
uknak duh ah amawlh cang mi Kawlralkap hna kut tang ah cun a dai thai. Si hmanhseh, vawlei cung ramkip khua kip ah, Kawlram ralkap duhlonak, mithat hmang ralkap hna dohnak hna cu Kawlram embassy hmai kip ah rak tuah cio a si. Mitthli he lung domh bu in ralkap meithal tang ah cun lukhun than ding mi ni le thla ah a vun i cang than. Mah hitin mipi nih duhlonak langhter mi hi chum bang in a zam sawh sawh i a lo than mi a si lo. Nunnak thap in zalennak le democracy caah hriam lo in dohthlennak tuah mi a si. Democracy, Justice le zalennak caah vawlei ah a tla mi thisen le thlenti hna cu vawlei ahmun chung bia an chim peng rih ko lai. Hi September buainak nih hin vawlei cung ramhna kha Kawlram kawng an vun ruah ter i, mipi tuarnak a fahning kha a hmuh ter hna. Ralkap nih uknak cu mihrut ---- tleih bang an i tleihnak kha a vun langhter chin chin. Biaknak kawng zawng zei a rel kho ti lo mi, an biakmi an pathian a si mi Phungki hmanh zei hual lo in a that mi cozah cu zeitluk hmanh in a hmai ah ‘mask’ i hruk ko hmanh seh. An mui sam tak tak cu mipi le phungki nih fiang viar in an vun langhter.
***********************
1 ........., “Minkonaing le Sianghngakchia upa hna thawng inn in an chuah hna”, Radiao Free Asia, 2007, 01, 11
